суббота, 17 октября 2015 г.

ՓԱԽՍՏԱԿԱՆՆԵՐԻ ՀԵՏ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԿՈՂՄԵՐԸ



ՄԻԳՐԱՑԻՈՆ  ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԸ  ՀՀ-ում
                                                        ՄԻԳՐԱՑԻԱ

Սոցիալական աշխատանքը ունի միգրանտների հետ աշխատանքի երկարպատմությունորը սկիզբ է առել ԱՄՆ-ումքանի որ ԱՄՆ-ն դեռ վաղուցունեցել է շատ միգրանտներՍոցիալական աշխատանքի կամավորները,ինչպիսիք են Ջեյն ԱդամսըԳրեյսըԷդիտ Աբոտտը և Սոֆի Բրիքինռիչը,թողել են միգրանտների հետ նպատակաուղղված և նվիրված աշխատանքիվերաբերյալ ժառանգությունՍոցիալական աշխատանքի կամավորներըմիգրանտների համաձայնությամբ հանդես են գալիս փաստաբանի կամմիջնորդի դերում՝ նրանց նոր միջավայրին հարմարեցնելու համար:
 Ադամսը այսպես է նկարագրում այդ դերերը.<<Hull House-ի բնակիչները փորձում էին ոչ միայն հասկանալ իրենց հարևան միգրանտներին, այլ նաև ներկայացնել նրանց այն հասարակությանը, որը մտավախություն և կասկածներ ուներ նրանց մասին, ովքեր ամերիկացիներ չէին և ապրում էին քաղաքի խուլ անկյուններում>>:
Ավելի քան 50 տարի առաջ ընդունվեց Մարդու իրավունքներիհամընդհանուր հռչակագիրըորի միջոցովմիջազգային մասշտաբով,ամրագրվեց բնակչության տեղաշարժի իրավունքըՀռչակագրի 13-րդհոդվածում նշված է. <<Յուրաքանչյուր մարդ ունի ազատ տեղաշարժի ևյուրաքանչյուր պետության շրջանակներում բնակության վայր ընտրելուիրավունք>> և <<յուրաքանչյուր ոք ունի ցանկացած երկիրայդ թվում նաևսեփականըլքելու և իր երկիրը վերադառնալու իրավունք>>:
Միգրացիան (լատ. migro – անցնելտեղափոխվել) – այն անհատների ևսոցիալական խմբերի մշտական բնակավայրի փոփոխության գործընթաց է,որն արտահայտվում է նույն երկրի այլ տարածաշրջանայլաշխարհագրական շրջան կամ այլ երկիր տեղափոխման ձևով:
Միգրանտ-որևէ երկրից այլ երկիր ժամանած կամ ժամանել ցանկացողանձորը չունի այդ երկրի քաղաքացիությունստիպված է եղել կամմտադրություն ունի լքել իր մշտական բնակության վայրը և տեղափոխվել այլպետության տարածք՝ ռասայական կամ ազգային պատկանելության,դավանանքիլեզվիինչպես նաև որոշակի սոցիալական խմբի կամքաղաքական համոզմունքի հատկանիշներով բռնության կամ այլհետապնդման իրական ու հնարավոր վտանգի ենթարկվելու երկյուղիհետևանքով:
   <<Փախստականների մասին>> ՀՀ օրենքը (1999թ.) կարգավորում է ՀՀտարածքում փախստականի կարգավիճակ հայցող անձանց ժամանակավորտեղավորելուփախստականի կարգավիճակ տալու կամ այն մերժելու,փախստականի կարգավիճակը կորցնելու հիմքերըկարգն ու պայմանները,ՀՀ կառավարության լիազորված պետական մարմնի իրավասությունները,փախստականի կարգավիճակ հայցողի և փախստականի իրավունքներն ուպարտականություններընրանց իրավական և սոցիալականպաշտպանվածության երաշխիքները:
Միգրացիան կարող է լինել վերաբաժանումների մի կողմից՝ ներգաղթ կամմեկ երկրից մեկ ուրիշը՝ արտագաղթԵրկիր գաղթողներին անվանում ենիմիգրանտներիսկ երկրից դուրս եկողներին՝ էմիգրանտներՄիգրացիայիպրոցեսի հիմքում ընկած են տնտեսականքաղաքականսոցիալական,ազգայինկրոնական և այլ պատճառներՄիգրացիոն պրոցեսնները կարողեն կրել օրինական և անօրինական բնույթԳոյություն ունի նաև տարանցմանմիգրացիաերբ երրորդ երկրի քաղաքացիները օգտվել են պետությանտարածքիցայն պատճառովորպեսզի ձևակերպեն փաստաթղթերիրավական կամ երբեմն անօրինական մեկնումը տվյալ երկրից դեպիԵվրոպաԱՄՆԿանադա:  Տարբերում են միգրացիայի կամավոր ևստիպողականհարկադրված ձևերներքին և արտաքին միգրացիաններ:Ստիպողական միգրացիան կապված է հիմանականում աշխատանքիփնտրմանընտանիքների վերամիավորման հետՀարկադրվածությունըծագում է տարերայնորենծայրահեղ աղքատությունէթնիկականանբարեհաջող փոփոխությունները քաղաքականսոցիալ-տնտեսականիրավիճակններումԿամավոր միգրացիա՝ հայրենադարձներովքերցանկանում են լինել իրենց պատմական հայրենիքի քաղաքացիներՆերքինմիգրացիան դա մարդկանց տեղաշարժն է նույն երկրի մի շրջանից մյուսը,իսկ արտաքին միգրացիանմարդկանց տեղաշարժը մի երկրից մյուսը:Լինում են նաև մշտական միգրանտներվերադարձողներ և մշտականվերադարձողներ:
Մշտական միգրանտ է համարվել այն անձըով մեկնել է Հայաստանիցարտերկրում մշտական բնակություն հաստատելու նպատակովանկախ այդհարցում նրա հաջողության հասնելու կամ չհասնելու հանգամանքից:
Վերադարձողներ են այն ժամանակավոր կամ մշտական միգրանտները,ովքեր մեկնել են Հայաստանից արտերկրում բնակվելուաշխատելու կամսովորելու նպատակով և որոշակի ժամանակահ անց վերադարձել ենՀայաստան:
Մշտապես վերադարձող հասկացությունը վերաբերում է վերադարձող այնմիգրանտներինովքեր վերադարձել են Հայաստան և մտադիր չեն մեկնելՀայաստանիցիսկ «ժամանակավորապես վերադարձող» արտահայտությունըվերաբերում է նրանցովքեր կրկին մեկնելու մտադրություն ունեն:
 Մեծ թվով պետություններում ընդունված միգրանտներ ապրում ենբնակվող երկրի քաղաքացիությամբչհարաժարվելով նախկին գրանցումից:Բայց ոչ հաճախ նրանք պահպանում են իրենց առաջին քաղաքացիությունը,դուրս գալով հայրենական դիասպորայիցակտիվ գրանցվում են փոփոխվողմիգրացիոն քաղաքականությամբանմիջապես վերադառնալով պատմականհայրենիքՄիգրացիոն պրոցեսներըեթե նրանք մեծամասշտամբ ենառաջեն քաշում լուրջ խնդիրներ սոցիալական քաղաքականություն ընդունողպետության համարԾագում է միգրացիոն խնդիրորը ընդունակ չեն լուծելմիգրացիոն ծառայություններըտեղական կառավարությունը և սոցիալականաշխատողները:

 Միգրացիայի դրդապատճառները
   
Բնակչության միգրացիայի զանգվածային բնույթը թույլ է տալիս միջազգային տեսական հարաբերություններում այն գնահատել որպես ժողովրագրական և տնտեսական կայուն երևույթ, որը տարբեր գործոնների ազդեցությամբ փոխում է ինչպես աշխարհագրական ուղությունները, այնպես էլ տեղաշարժի նպատակները: Ընդհանուր առմամբ, բնակչության միգրացիայի վրա ազդում է գործոնների համալիր, որոնք և՛ փոխկապված են, և՛ պատմական այս կամ այն ժամանակաշրջանում էական դեր են խաղում միգրանտների տեղաշարժի նպատակների ձևավորման գործում: Քաղաքական, բարոյա-հոգեբանական, մշակույթային, կրոնական, էթիկական գործոնների ազդեցությամբ ձևավորվում և ակտիվանում են ընտանիքների հետ վերամիավորվելու և քաղաքական ապաստան փնտրելու նպատակ հետապնդող միգրանտներ:
Գյուղական բնակչության կենտրոնացումը խոշոր քաղաքներում իր հերթին դժվարություններ է առաջացնում երկրի համար: Այդ առումով ակնառու է ՀՀհետխորհրդային ժամանակաշրջանում ստեղծված իրավիճակըերբ մերերկրի առջև ծառացան ինչպես արտաքինայնպես էլ ներքին միգրացիայիհետևանքները հաղթահարելու դժվարություններՆերքին միգրացիանտարավ գյուղական շրջանների բնակչության կենտրոնացմանըմայրաքաղաքումԱշխատատեղերի բացակայությունը և աշխատանք գտնելունրանց անհաջող փորձերը ավելի խթանեցին արտաքին միգրացիանկամօրեցօր ավելացան թափառաշրջիկները:
Հետևաբարուրբանիզացիայի հետևանքները մեր երկրում կարելի էգնահատել որպես միանշանակ բացասական երևույթքանի որ.
·                       Բնակչության կենտրոնացումը խոշոր քաղաքներումգյուղատնտեսությանը զրկում է աշխատուժիցՆերքին միգրացիայիհիմնական կրողները դարձյալ երիտասարդներն ենորոնց միգրացիանգյուղական վայրերից տանում է բնակչության ծերացմանըԴա աշխատուժիյուրատեսակ <<կորուստ>> էքանի որգյուղատնտեսական ծանրֆիզիկական աշխատանքները մեծահասակ բնակչությանը բավարարչափով հասանելի չեն:
·                       Երիտասարդների արտահոսքը վատթարացնում է նաև հեռավորշրջանների ժողովրդագրական կազմըորը երկարաժամկետ հատվածումսպառնում է այդ տարածքների դատարկումովԴա բավականին լուրջսպառնալիք է երկրի ազգային անվտանգության համար:
·                       Ուրբանիզացիան ծանր սոցիալական բեռ է պետության համար:Գաղտնիք չէոր երիտասարդներից շատերին հաջողվում է ընտանիքկազմել և հաստատվել քաղաքներում՝ դրանով իսկ մեծացնելովանապահով բնակչության թիվըՍոցիալական ուղղվածություն չունեցողպետական քաղաքականությանբյուջետային սուղ ռեսուրսներիպայմաններում ավելանում են անլուծելի հիմնախնդիրները այն դեպքում,երբ գյուղը քաղաքին նեցուկ չի հանդիսանում:
Մայրաքաղաքում բնակչության կենտրոնացումը պարունակում է նաևբնապահպանական հիմնախնդիրԱյստեղ բնակություն է հաստատումծայրամասային շրջանների ունևոր խավը ևսՆրանց միգրացիայիշարժառիթները տնտեսական ոլորտից տեղափոխվում են մտավոր,ճանաչողականբարոյա-հոգեբանականմշակութային ոլորտների:Բնակչության կենտրոնացումը մեծ քաղաքներում ավելացնում էավտոմեքենաների թվաքանակըավելանում են աղբահանությանքաղաքիմաքրման դժվարություններըորոնք առանց այդ էլ կարգավորված չենունենլրացուցիչ ծախսերի կարիքՀետևաբար անվիճելի էոր ներքին և արտաքինմիգրացիայի կառավարման պետական քաղաքականությանբացակայությունը կարող է կործանարար լինել պետության հետագագոյատևման համար:
Հետազոտությունները ցույց են տվելոր միգրացիայի որոշման հիմնականպատճառները կապված են եղել Հայաստանում զբաղվածության պրոբլեմներիհետներառյալ թե´ ընդհանուր առմամբ աշխատատեղերի պակասըթե´արժանապատիվ ապրուստ ապահովող բավարար աշխատավարձովաշխատատեղերի պակասըթե´ որոշակի մասնագիտությունների հատուկաշխատատեղերի բացակայությունըՀետաքրքիր է նշելոր միջին տարիքիմիգրանտներն առավել կարևորել են վարձատրության խնդիրըմինչդեռ 21-30տարեկան և 51 տարեկան ու բարձր տարիքի միգրանտներիմեծամասնությունը որոշել է մեկնել՝ Հայաստանում աշխատանք գտնելչկարողանալու պատճառովՎերոհիշյալ հանգամանքը կարող է բացատրվելայն փաստովոր միջին տարիքի բնակչության համար ընդհանուր առմամբավելի հեշտ է աշխատանք գտնելԱշխատաշուկայում բնականորեն ավելիբարձր է պահանջարկը միջին տարիքի անձանց նկատմամբքանզիերիտասարդները չունեն բավարար աշխատանքային փորձիսկ ավելիտարեցները հաճախ չունեն արդի շուկայում պահանջվող հմտությունները:Դա է պատճառըոր միջին տարիքի բնակչությանը մտահոգում է ոչ միայնաշխատանք գտնելըայլ նաև` «լավ» աշխատանք գտնելըԱյդ իմաստովողջամիտ է նաև այնոր բարձրագույն և հետբուհական կրթությամբմիգրանտները մյուսների համեմատ ավելի բարձր պահանջներ եններկայացնում իրենց կողմից կատարվելիք աշխատանքի նկատմամբ և նշում,որ Հայաստանից մեկնելու հիմնական պատճառը բավարար չափովչվարձատրվելն է:
Հայաստանից մեկնելու և արտերկրում աշխատելու որոշումըպայմանավորող հաջորդ գործոնը ներդրումներ կատարելու կամ լրացուցիչծախսեր կրելու անհրաժեշտությունն էԴրանք ենօրինակերեխաներիկրթության ծախսերը՝ բուհի վճարները կամ կրթությունը շարունակելունպատակով Հայաստանի տարածքում այլ քաղաքներ տեղափոխվածերեխաների ապրուստի ծախսերըբնակարանի ձեռքբերումը կամվերանորոգումըսեփական բիզնես սկսելու ծախսերը և այլն:

 ՓԱԽՍՏԱԿԱՆՆԵՐԻ ՀԵՏ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ԻՐԱՎԱԿԱՆ
ԿՈՂՄԵՐԸ

1948թկազմվում է <<Մարդու իրավունքի ընդհանուր հռչակագիրը>>, որը ապահովում է նորմալ կյանքի մակարդակ ներառյալ սնունդհագուստբնակավայրբժշկական օգնությունսոցիալական ծառայություններորոնք անհրաժեշտ են առողջության պահպանման, իր և իր ընտանիքի պատասխանատվությանանաշխատունակությանհիվանդությանհաշմանդամությանծերության համարԱյս իրավունքները հաճախ կոչվում են <<սոցիալական իրավուքներ>>:
     Փախստականների վերագրանցումը պահանջում է գրանցում ըստ բնակավայրիորը ձևակերպվում է որպես փախստականի ստատուսՍՍՀՄ-ի փլուզումից հետո եղել է հատուկ իրավուքի ստատուս <<հարկադրված վերաբնակեցում>>:
     Հարկադրված փախուստի դիմած անձանց դեպքումորպես կանոն, նսեմացվում է նրանց արժանապատվությունըբնակարանի զրկումկորուստխնդիրներ կապված առողջության հետարմատներից զրկումհեռացումանտեսվում է երեխաների կրթության հարցը և այլնԱյդ ամենը պետք է սոցիալական աշխատողը իմանաորպեսզի ցույց տա առաջին ճիշտ օգնությունը փախստականներինԴա շատ լուրջ և պատասխանատու մաս է սոցիալական ծառայության մեջՍոցիալական աշխատողին հաճախ անհրաժեշտ է լինում ստուգել փախստականների փաստաթղթերը, օրինակ՝ գրանցման վկայականդրամական օգնությունների ստացման հնարավորություններ և այլնԱյդպիսի տեղեկատվությունը օգնում է պահպանելու մարդկանց անձնական արժանապատվությունըՓախստականների որոշ մասը ստանում են ժամանակավոր քաղաքական ապաստարան:

Աղբյուրը՝
Աշխատանքի միջազգային կազմակերպություն <<Միգրացիան և զարգացումը, Հայաստանում առկա իրավիճակի ուսումնասիրություն>>, Երևան 2009
2  Социалная работа с различными группами населения: учебное пособие (комплектив авторов под. ред. Х.Ф. Басова)-М.:КНОРУС 2012
3   Pallassana R. Balgopal Social work practice with immigrants and refugees”, New York 2000
4    Павленок П.Д. Основы социальной работы, Москва. 1999

Комментариев нет:

Отправить комментарий